Home / Uncategorized / ΤΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΤΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

TempleOfJupiterIlissos

Τρεις ήταν οι βασικοί ποταμοί που διέρρεαν την πεδιάδα της Αττικής κατά την αρχαιότητα, οι δύο εκ των οποίων απλώνονταν πέραν των ορίων της πόλεως.

Το δυτικό και μεγαλύτερο τμήμα της πεδιάδας έβρεχε ο Κηφισός, που είχε τις πηγές του στους πρόποδες της Πάρνηθος στα βόρεια και συνέχιζε την πορεία του για 27 χλμ., έως ότου εκχυνόταν στον Φαληρικό Kόλπο.

Το ανατολικό τμήμα διέσχιζε ο Ιλισσός, ο οποίος εκκινούσε από τις υπώρειες του Υμηττού κατευθυνόμενος προς δυσμάς, παρέρρεε τον Αρδηττό και, μέσω της κοιλάδος που σχηματιζόταν ανάμεσα στους λόφους των Μουσών (Φιλοπάππου) και της Σικελίας (δεξιά της σύγχρονης λεωφόρου Συγγρού), δεχόταν στην κοίτη του τα νερά του Ηριδανού και εν συνεχεία συναντούσε τον Κηφισό στα νοτιοανατολικά.

Μικρότερος των δύο προηγούμενων ήταν ο Ηριδανός, που ανέτελλε στις νότιες πλαγιές του Λυκαβηττού, έναντι των Διοχάρους πυλών, όπου βρισκόταν και η Πάνοπος κρήνη· κυλώντας βορείως της Ακροπόλεως, περνούσε μέσα από την Αγορά και, συνεχίζοντας τη ροή του βορειοδυτικά, κατά μήκος του βορείου κρασπέδου της Πνυκός, εξερχόταν του τείχους σε σημείο κοντά στην Ιερά Πύλη και, αφού χανόταν υπογείως για μερικές εκατοντάδες μέτρα, στρεφόταν προς νότον, όπου εξέβαλλε στον Ιλισσό.

Ήδη από τα χρόνια της επέκτασης της πόλης από τον Θεμιστοκλή περιελήφθη εντός των τειχών της, ενώ στους ρωμαϊκούς χρόνους φαίνεται ότι καταχώσθηκε (καλύφθηκε) και κατασκευάσθηκε μεγάλος υπόνομος εντός της κοίτης του.

Με την ίδρυση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους και ειδικότερα, με την επιλογή της Αθήνας ως πρωτεύουσας, το πρόσωπο της Αττικής μεταβλήθηκε ταχύτατα, τόσο που σήμερα δεν αναγνωρίζεται και οι διαδρομές των ρεμάτων δεν διακρίνονται, ούτε βέβαια μπορούν να τις ακολουθήσουν οι ενδιαφερόμενοι. Έτσι, όπως ήταν επόμενο το υδρογραφικό δίκτυο της Αττικής καταστράφηκε κατά τη διάρκεια ανοικοδόμησης της πόλης.

Το μεγαλύτερο μέρος των μικρών ρεμάτων καταπατήθηκε και οικοδομήθηκε. Πολλά ρέματα χρησιμοποιήθηκαν ως ανοικτοί υπόνομοι, καθώς οι γρήγοροι ρυθμοί αστικοποίησης δεν επέτρεψαν την έγκαιρη κατασκευή αποχετευτικού δικτύου, ενώ απουσίαζε κάθε μελλοντικός σχεδιασμός με όραμα και προοπτική.

Η μετατροπή των χειμάρρων σε αγωγούς ακάθαρτων νερών προκάλεσε σοβαρά προβλήματα υγιεινής και δυσοσμίας, τα οποία »έσυραν» τους τότε ιθύνοντες για την αναγκαιότητα της κάλυψης τους. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε ένα μεγάλο μέρος του υπογείου δικτύου αποχέτευσης της πόλης. Ταυτόχρονα, η καλυμμένη επιφάνεια των χειμάρρων προσέφερε το χώρο για τη δημιουργία νέων οδικών αξόνων, απαλλάσσοντας το κράτος από πολυέξοδες απαλλοτριώσεις, ενώ όπως διατείνονται πολλοί χωροτάκτες απουσίαζε το όραμα για το μέλλον της Αθήνας.

Η επιβολή των νέων αστικών δικτύων, της αποχέτευσης και της κυκλοφορίας, σε βάρος του φυσικού τοπίου οδήγησαν στην καταστροφή των ποταμών, ρεμάτων και χειμάρρων της Αττικής.

Στο κέντρο της Αθήνας από αρχαιοτάτων χρόνων έχουν περιγραφεί και άλλα μικρότερα ρέματα και χείμαρροι όπως το Σωτηράκι (δυτικά Αγ.Γεωργίου Ριζάρη), άλλος κλάδος του πάνω από το νοσοκομείο Ευαγγελισμός και τη Μονή Πετράκη (Γεννάδειος Βιβλιοθήκη), και άλλος κλάδος του πάνω από το Μονή Πετράκη στην πλαγιά του Λυκαβηττού στις οδούς Αθηναίων Εφήβων, και Αναπήρων Πολέμου, Ναυάρχου Μπένση, Χατζηγιάννη Μέξη και ενώνονταν με τον Ιλισό στα νοτιοανατολικά του ξενοδοχείου Χίλτον. Εξάλλου, στην ευρύτερη περιοχή των Αθηνών, εκτός των προαναφερθέντων, υπήρχαν και μικρότεροι ποταμοί ή μάλλον χείμαρροι και ρέματα που μετέφεραν νερό μόνο κατά τις ημέρες των βροχών.

Μεταξύ αυτών είναι ο Σκίρος, ο Κυκλοβόρος, ο Ευπυρίδωνας, Σφακίων, Μιχελή, Λιοσίων, Προφ. Δανιήλ, Θεσσαλονίκης, Πύρνας, ο Βουρλοπόταμος ή Ξηροτάγαρος, ο Βοϊδοπνίχτης, ο Ελάσσων ή Αλασσώνας, το Λυκόρεμα, , ο Ποδονίφτης, το Ρέμα Χαλανδρίου, ο Βρηλισσός, το ρέμα της Πικροδάφνης, η ρεματιά της Φιλοθέης, το ρέμα της Χελιδονούς και άλλα πολύ μικρότερα. Οι υπάρχουσες περιγραφές αφορούν τα πιο κάτω. -Ο Σκίρος ήταν παραπόταμος του Ιλισού, έριχνε τα νερά του λίγο πριν συναντηθεί με τον Κηφισό και βρισκόταν 600 μέτρα δυτικά του ‘’Δίπυλου’’.

Ονομάστηκε έτσι ίσως από την πλούσια βλάστηση που έδινε καλή σκιά ή σε ένα συνώνυμο εύφορο έδαφος που έπαιρναν από αυτόν οι γύρω κάτοικοι ή γιατί εκεί κοντά φονεύθηκε και τάφηκε ο μάντης Σκίρος από τη Δωδώνη της Ηπείρου.

Ο Βοϊδοπνίχτης ξεκινούσε από το Λυκαβηττό και χωριζόταν, με ένα μέρος του να περνάει από την οδό Δημοκρίτου και την οδό Ακαδημίας προς το Αρσάκειο και ένας άλλος κλάδος στις Στήλες του Ολυμπίου Διός συναντούσε τον Ιλισό.

Ο Κυκλόβορος, ένας από τους μεγαλύτερους χείμαρρους της Αθήνας με θορυβώδη και ορμητικά νερά, ξεκινούσε από τα Τουρκοβούνια, περιοχή Γκύζη, έφθανε στο Πεδίον του Άρεως και διαμέσου της οδού Μάρνη κατέληγε στην πλατεία Βάθη ή κατ’άλλους κατέβαινε την οδό Κορδικτώνος καιο τα ίχνη του χάνοντας κάπου εκεί στην οδό Παρασίου, κοντά στην πλατεία Αττικής.Ο Αριστοφάνης αναφέρει το όνομα στους Ιππείς, ότι δηλαδή ‘’ο Κλέων ως φωνακλάς είχε τη φωνή του Κυκλοβόρου’’. Σχεδόν παράλληλα με τον Κυκλοβόρο υπήρχε ο χείμαρρος του Αγ. Στυλιανού, Πεδίο Άρεως, που διερχόταν από τις σημερινές οδούς Αμφείας, Νορντάου, Βαλτινών και Μπούσγου. Στη συνέχεια από την οδό Στουρνάρη και έφθανε στην πλατεία Βάθης, όπου συναντούσε ένα μικρό ρέμα που κατέβαινε από το λόφο του Στρέφη.

Ο Αλασσώνας και το ρέμα Πήδημα της Γριάς διέσχιζαν αντίστοιχα το Παγκράτι και το Βύρωνα. Ο Αλασσώνας είχε την αρχή του σε ένα κοίλωμα κοντά στην εκκλησία του Προφήτη Ηλία στο Παγκράτι όπου κατέληγαν δύο χαραδρώσεις. Κατόπιν είχε πορεία τις οδούς Φρύνης, Αρχέλαου, Σπ.Μερκούρη, Αμύντα και συνέβαλλε στον Ιλισό στη λεωφόρο Βασ. Κωνσταντίνου.

Ο χείμαρρος Φαράγγι ή Φάραγγα της Καισαριανής ή κατ’άλλους Ηριδανός της Καισαριανής, δίπλα από τη σημερινή Πανεπιστημιούπολη Ιλισίων, είναι το σημαντικότερο παρακλάδι του Ιλισού. Σε αυτόν διοχετεύονταν τα νερά από τις πηγές της Καισαριανής και της Καλοπούλας. Κατά τον γεωλόγο Α. Κορδέλλα (1875) ΄΄η φάραγγα της Καισαριανής’’ είχε την κοίτη στο Γουδή, νότια του Αγ. Θωμά, πότιζε τους λαχανόκηπους στους κάτω Αμπελοκήπους, τον ανακτορικό κήπο στο Γουδή και έδινε νερό σε δύο υδραγωγεία της περιοχής.

Το Διαβολόρεμα ξεκινούσε από τη ΝΔ πλευρά του Βριλησσού, περνούσε βόρεια του σημερινού Δημοτικού Γηροκομείου, συναντούσε τη σημερινή λεωφόρο Κηφισίας, κοντά στο ‘’Φόρο’’ Ψυχικού, εκεί ενώνονταν με την κοίτη ενός άλλου μικρού ρέματος, συνέχιζε την πορεία του στη σημερινή οδό Σεβαστουπόλεως, περνούσε κοντά στον Ερυθρό Σταυρό και σύμβαλλε με τον Ιλισό στην οδό Μιχαλακοπούλου.

Ο Βουρλοπόταμος (ή Ξηροτάγαρος) χυνόταν στο Φαληρικό δέλτα ερχόμενος από την περιοχή της Αμφιθέας, Ν. Σμύρνης. -Το ρέμα της Πικροδάφνης, είναι ένα από τα ελάχιστα εναπομείναντα ρέματα της Αττικής, το οποίο εξακολουθεί να διατηρεί ορισμένα σημαντικά υδρομορφολογικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του. Πηγάζει από τις δυτικες πλαγιές του Υμηττού, στην περιοχή του Καρέα, διέρχεται μέσα από τον αστικό ιστό της πόλης ( Βύρωνα, Ηλιούπολη, Αγίος Δημητρίος, Παλαιό Φάληρο) και εκβάλλει στη θάλασσα στο Μπάτη, Π. Φαλήρου. Από το συνολικό μήκος του ρέματος (περίπου 9.3χλμ), τα 6χλμ περίπου διατηρούν ακόμα την φυσική του κοίτη, ενώ τα υπόλοιπα είναι εγκιβωτισμένα. Το φυσικό περιβάλλον του ρέματος Πικροδάφνης είναι σε ένα βαθμό υποβαθμισμένο, λόγω αστικών πιέσεων και πιο συγκεκριμένα λόγω της ανεξέλεγκτης δόμησης στην παρόχθια ζώνη, την κατά τόπους παράνομη απόρριψη απορριμμάτων και της διευθέτησης της φυσικής κοίτης. Το ρέμα παρουσιάζει ροή τους σχεδόν όλο το έτος, ενώ χαρακτηρίζεται, σε τμήματα του, από την παρουσία μαιάνδρων, πλημμυρικών όχθων και μικρών ταμιευτήρων.

Το ρέμα του Ποδονίφτη ονομάστηκε έτσι από το ποδόλουτρο των στρατιωτών, οι οποίοι έκαναν τον τακτικό στρατιωτικό τους περίπατο στην περιοχή που ήταν τότε ακατοίκητη. Το ρέμα αυτό είναι προς τα κατάντη παραπόταμος του Κηφισού και στα ανάντη δέχεται τα νερά του ρέματος Χαλανδρίου και μικρών ρεμάτων από τη Φιλοθέη. Οι απαρχές του (ρέμα Χαλανδρίου, Πολυδρόσου, Βριλισσίων, Μελισσίων κ.ά) βρίσκονται κοντά στην μονή Πεντέλης. Σήμερα οι πηγές του έχουν στερέψει. Στη συνέχεια παίρνει κατεύθυνση προς το Χαλάνδρι, όπου δέχεται τα νερά ενός μικρού παραπόταμου, που ξεκινάει από την περιοχή της Δούκισσας της Πλακεντίας. Σε αυτή την περιοχή η κοίτη του είναι μικρή και μπαζωμένη. Πιο κάτω έχει σκεπαστεί από ένα δρόμο και η πορεία του κοντά στο Νομισματοκοπείο και ως τη λεωφόρο Κηφισίας είναι υπόγεια. Στη Φιλοθέη διατηρεί τη φυσική του ομορφιά. Στη Νέα Ιωνία το ποτάμι είναι τώρα δρόμος.

Στη Νέα Ιωνίας-Χαλκηδόνα ο Ποδονίφτης είναι ακόμη καταπράσινος και στις όχθες του υπάρχουν λεύκες, πλατάνια, πεύκα, καλαμιές, ευκάλυπτοι και πικροδάφνες. Ένας άλλος κλάδος του Ποδονίφτη, ξεκινά από τις βόρειες παρυφές του Υμηττού, συμβάλλει αρχικά με το ρέμα Βριλησσίων και στη συνέχεια ενώνεται με το ρέμα Χαλανδρίου σχηματίζοντας την κύρια μισγάγγεια του Ποδονίφτη. Ακολούθως, ο κύριος κλάδος αλλάζει διεύθυνση στρεφόμενος δυτικά και κατά την διαδρομή του ενώνεται με τα επίσης σημαντικά ρέματα Αμαρουσίου και Μαγκουφάνας (Μεταμόρφωση). Στη συνέχεια, ο Ποδονίφτης στρέφεται ξανά νοτιοδυτικά και αφού δεχθεί τα νερά του ρέματος Γιαμπουρλά και του κλειστού αγωγού της Λαμπρινής συμβάλλει με τον Κηφισσό στην περιοχή «Τρεις Γέφυρες».Η περιοχή εθεωρείτο εξοχή και τόπος εκδρομής για τους παλιούς Αθηναίους μέχρι το 1940. Στις όχθες του υπήρχε πυκνή βλάστηση, στην οποία έβρισκαν καταφύγιο χιλιάδες πουλιά. Ήταν καθαρός με πόσιμο νερό μέχρι το 1928. Οι νοικοκυρές έπλεναν τα ρούχα τους μέχρι το 1944. Το «τριπόταμο», η συμβολή του ποταμού με τους δύο κυριότερους παραποτάμους του, το ρέμα του Χαλανδρίου (ο αρχαίος Βριλησσός) και το ρέμα του Αμαρουσίου, δεν υπάρχει πια. Ευτυχώς που το ρέμα του Χαλανδρίου και το ρέμα του Αμαρουσίου διατηρούν ακόμη τα νερά τους και την κάποια ομορφιά τους.

Το ρέμα Πολυδρόσου ή ρέμα Χαλανδρίου ή ρέμα Πεντέλης-Χαλανδρίου ή Ρεματιά για τους ντόπιους, είναι μεγάλος σε μήκος χείμαρρος, με βαθιές κοίτες σε πολλές περιοχές που πότιζε τα παλαιότερα χρόνια την εύφορη γη των Χαλανδραίων. Πηγάζει από τις παρυφές της Πεντέλης, διατρέχει τα σημερινά Μελίσσια, Βριλήσσια και Χαλάνδρι, ενώνεται με άλλους χείμαρρους και ρέματα ανάμεσα στην περιοχή Φιλοθέης, Αλσούπολης και τελικά ενώνεται με το ρέμα του Ποδονίφτη στη Ν. Ιωνία. Η Ρεματιά υπήρξε και η αφορμή του εποικισμού του δήμου Φλύας από πολύ παλιά, καθώς τα νερά που χύνονταν έδιναν ζωή στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής.

Πλούτισε τις περιοχές που διαρρέει με πλούσια βλάστηση από πλατάνια, ιτιές και ευκάλυπτους. Στους πρόποδες της Πεντέλης κύριος όγκος της βλάστησης αποτελείται από μεσογειακά δάση πεύκου, πουρνάρια, μυρτιές και σχίνα. Από ιστορικά στοιχεία φαίνεται πως συνέβαλε στο δεύτερο σύστημα υδροδότησης της Αττικής κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, μετά την ύδρευση από τον Υμηττό, ενώ στάθηκε και η αφορμή για την ανάδειξη των περιοχών απ’ όπου διέρχεται, ως μερικές από τις πιο όμορφες οικιστικές ζώνες του λεκανοπεδίου. Στην αρχαιότητα και στα Αττικά του Παυσανία μαθαίνουμε πως η περιοχή του Χαλανδρίου της Αγίας Παρασκευής και της Παιανίας αποτελούσε τον μεγάλο δήμο της Φλύας.

Ο Βριλησσός ή Βριληττός. (προέρχεται από τα «βρι=ισχυρός»,»βριάω=έχω ισχύ, σφύζω από δύναμη» + «λη» από το «λάας=πέτρα, λίθος» και την κατάληξη «τος»), ρέει ανατολικότερα του ρέματος Χαλανδρίου. Είναι, μικρό ρέμα, έρχεται από την Πεντέλη, έχει μπαζωθεί στην περιοχή Πάτημα Χαλανδρίου, περνάει τον Προσφυγικό Συνοικισμό και ενώνεται πλέον σκεπαστός προς την Φιλοθέη στο ύψος του Θεραπευτήριου Υγεία με το ρέμα Πολυδρόσου.

Ο Αττικός Κηφισός που παλιά διατηρούσε αυτό το όνομα είναι ένα άλλο ρέμα που ερχόταν ανάμεσα στην Αγία Παρασκευή, Χαλάνδρι και Κάτω Χαλάνδρι και ξεκινούσε από την ανατολική Πεντέλη, και κατευθυνόταν προς τη Φιλοθέη. Σήμερα το ρέμα αυτό στην οδό Σαρανταπόρου είναι σκεπασμένο και μόνο εκεί που διασχίζει το πάρκο της στο ύψος του θερινού κινηματογράφου Φιλοθέη παραμένει ακάλυπτο. Όλη η περιοχή προπολεμικά ποτιζόταν από άφθονα τρεχούμενα πηγαία και υπόγεια νερά και είχε πολύ γόνιμα εδάφη, περιβόλια, αμπελώνες, οπωροφόρα δέντρα παντού. Ένας καταπράσινος ελαιώνας επεκτεινόταν στην περιοχή της Αγίας Άννας μέχρι το παρκάκι της οδού Παπανικολή. Η περιοχή, αποτελούσε τότε το εξοχικό Χαλάνδρι τόπο θερινών διακοπών για πολλούς Αθηναίους. Από την περιοχή αυτή περνάει και το Υδραγωγείο του Αδριανού, (κατασκευάσθηκε ως επί το πλείστον υπογείως, περίπου το 125-140 μ.Χ από τα πλούσια νερά της Πεντέλης), σε μεγάλο βάθος από την κεντρική πλατεία και ανάμεσα στις οδούς Εθνικής Αντιστάσεως και Αποστολοπούλου κατέβαινε στην Αθήνα (δεξαμενή Κολωνακίου).

Το ρέμα Κοκκιναρά ή Αμαρουσίου. Η λεκάνη απορροής του ρέματος Αμαρουσίου, αποτελεί υπολεκάνη του Ποδονίφτη, συμβάλει με τον Ποδονίφτη στην περιοχή της Φιλοθέης, ο οποίος έχει τελικό αποδέκτη τον Κηφισό. Το ρέμα Αμαρουσίου, από τις εκβολές του στον Ποδονίφτη μέχρι το πλέον ανάντη άκρο του έχει συνολικό μήκος πλέον των 9,5 χλμ. Ξεκινά από τη Πεντέλη, διασχίζει την Πολιτεία Κηφισιάς, την ανατολική περιοχή από τη Νέα Λέσβο μέχρι το Σωρό και περνώντας δυτικά διασχίζει τον Αγιο Θωμά Αμαρουσίου, Εργατικές Κατοικίες, Σωρός, Καρπαθιώτικα, Στούντιο Άλφα, Ανάβρυτα, Νέα Λέσβος, του δήμου Αμαρουσίου ενώ τα ανάντη τμήματα της λεκάνης διέρχονται από τις οικιστικές περιοχές Ανω Κηφισιά και Μελίσσια, και το ρέμα αυτό βρίσκεται σε επαφή με το χώρο των Ολυμπιακών Εγκαταστάσεων.

Το ρέμα της Χελιδονούς, στη περιοχή Αδάμες, είναι παραπόταμος του Κηφισού. Εκεί κοντά στο ρέμα που χαρακτηριζόταν από τεράστια πλατάνια και άλλη βλάστηση, υπήρχε το Νυμφαίο, σπήλαιο λατρείας των Νυμφών, όπου τελούνταν τελετές, τα περίφημα Νυμφαία. Ισως λοιπόν το πυκνό φύλλωμα των φυτών και των δέντρων και τα άφθονα νερά που έτρεχαν μέσα και γύρω από το σπήλαιο να δημιουργούσαν τον ιδανικό χώρο για τη λατρεία των Νυμφών. Εξάλλου, οι λαϊκοί θρύλοι ήθελαν στο ρέμα της Χελιδονούς να υπάρχουν νεράιδες και δράκοι. Τα νερά της Χελιδονούς τα χρησιμοποίησε παλιά η τότε εταιρία ύδρευσης της Αθήνας (ΟΥΛΕΝ) για να καλύψει τις ανάγκες του πληθυσμού που συγκεντρωνόταν στην πρωτεύουσα.

Το ρέμα Καναπίτσα Κηφισού. Πιθανότατα πήρε το όνομά της από το είδος των φυτών που φύτρωναν στις όχθες της, καθώς καναπίτσα είναι μια δεύτερη ονομασία για το φυτό Λυγαριά (Vitex agnus castus). Η Καναπίτσα πηγάζει από την Πάρνηθα και εκβάλλει στον Κηφισό στο ύψος της Νέας Φιλαδέλφειας, και μεταξύ των άλλων παραλαμβάνει τα όμβρια ύδατα της περιοχής του Κεντρικού Μενιδίου. – Λίγο έξω από τα περίχωρα της Αθήνας, υπάρχουν επίσης σημαντικοί χείμαρροι και ποτάμια όπως το ρέμα Βαλανάρης.

Ο Βαλανάρης ή Λυκόρεμα ή Βαθύρεμα ή μεγάλο ρέμα Ραφήνας έχει τις πηγές του στην Πεντέλη στη θέση του Αγίου Νικολάου Καλλισίων, στη νότια πλευρά της Πεντέλης , έχει νερό όλο το χρόνο και κατευθύνεται ανατολικά προς τη Ραφήνα με συνολικό μήκος περίπου 20 χλμ. Εκεί συναντώνται αρκετά υδρόφιλα και άλλα είδη φυτών όπως πλατάνια, αγράμπελη, φλόμοι, θυμάρι , πικροδάφνες , συκιές, λυγαριές, κουμαριές, μυρτιές, σκίνα, πουρνάρια, πεύκα, αγριελιές, βατομουριές , καλαμιές και αρκετά αγριολούλουδα.

Ο επισκέπτης μπορεί με ευκολία να παρατηρήσει περισσότερα από 150 είδη φυτών. Αξιόλογα είναι και τα είδη πουλιών και ερπετών Εκτός όμως από τη φυσική ομορφιά του τοπίου υπάρχουν ερείπια νερόμυλων, καλοδιατηρημένες γέφυρες, ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, παρεκκλήσια, όπως αυτό του Αγ. Βασιλείου και γεφυράκια. Στην περιοχή του Πικερμίου έχει βρεθεί σημαντικός παλαιοντολογικός θησαυρός με τη γνωστή ‘’Πικερμική’’ πανίδα (πριν από περίπου 5.5 εκατ. χρόνια) με οστά από αιλουροειδή, προβοσκιδωτά, αντιλόπες, ρινόκερους, ιππάρια, στρουθοκάμηλοι, ερπετά, χελώνες και άλλα ζώα.

ΠΗΓΗ/ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΕ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ.